Türkiye’de düşen doğum oranlarıyla birlikte nüfusun hızla yaşlanması, sosyal güvenlik sistemine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Son iki yıldır “yaşlı ülke” kategorisinde yer alan Türkiye’de emeklilik sistemine yönelik kapsamlı bir reform yapılmaması, ilerleyen süreçte mali sürdürülebilirlik açısından risk oluşturabileceği şeklinde değerlendiriliyor.
SGK Eski Başmüfettişi İsa Karakaş, emeklilik sistemiyle ilgili dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.
OVP HEDEFLERİ HAYATA GEÇMEDİ
Karakaş, 2023’ten bu yana planlanan programların uygulamaya geçirilmediğini belirterek, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun mali yapısının güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
OVP kapsamında öne çıkan başlıkları ise şöyle özetledi:
Kayıt dışılıkla daha etkin mücadele edilmesi ve prim tabanının genişletilmesi
Sistemin yeni ve esnek çalışma modellerine uyumlu hale getirilmesi
Yaşlanan nüfusun oluşturacağı mali yükün hafifletilmesi
Sağlık harcamalarında verimliliğin artırılması ve israfın önlenmesi
“ÇALIŞTIKÇA MAAŞ DÜŞÜYOR”
Mevcut sistemde bir paradoks yaşandığını belirten Karakaş, özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde sistemde daha uzun süre kalıp prim ödeyenlerin maaşlarının artmak yerine azalabildiğine dikkat çekti.
Maaş bağlama oranlarındaki (ABO) düşüşlerin özellikle 1999 ve 2008 sonrası dönemde çalışanları olumsuz etkilediğini belirten Karakaş, bu durumun çalışanları erken emekliliğe yönelttiğini ve kayıt dışılığı teşvik ettiğini ifade etti.
“KAYBET-KAYBET SENARYOSU”
Karakaş’a göre mevcut tabloda SGK hem prim gelirinden mahrum kalıyor hem de daha erken maaş ödemek zorunda kalıyor. Bu durumu “kaybet-kaybet” senaryosu olarak nitelendiren uzman isim, sistemin temel mantığının “çok çalışan ve çok prim ödeyenin daha yüksek maaş alması” gerektiğini vurguladı.
YENİ SİSTEM NASIL OLMALI?
Karakaş’ın önerdiği başlıca düzenlemeler şunlar:
Çalışma süresini uzatmayı teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi gözeten bir yapı
Sistemin kapsamının genişletilmesi ve farklı meslek gruplarının dahil edilmesi
PRİM TAHSİLAT SÜREÇLERİNİN ETKİNLEŞTİRİLMESİ
SGK’nın bilişim altyapısının güçlendirilmesi ve veri paylaşımının artırılması
ETKİN OLMAYAN İSTİHDAM TEŞVİKLERİNİN SONLANDIRILMASI
Karakaş, “Çalışmayı teşvik edici ve ödüllendirici bir sistem hayata geçirilirse hem kurum kazanacak hem de sigortalı huzur bulacak” değerlendirmesinde bulundu.